GIỮ VỮNG TRẬN ĐỊA TƯ TƯỞNG TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG TRƯỚC CÁC LUẬN ĐIỆU XUYÊN TẠC

Đại tá, TS. Phạm Xuân Hưng

Phó Chủ tịch Hội - Giám đốc Quỹ NNCĐDC/dioxin Việt Nam

Không gian mạng không chỉ là môi trường kết nối thông tin mà còn trở thành mặt trận tư tưởng đặc biệt quan trọng. Hiện, các thông tin sai lệch, bình luận tiêu cực, xuyên tạc về tình hình chính trị trong nước có xu hướng gia tăng, phát tán với tốc độ nhanh, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và niềm tin của nhân dân. Trước thực trạng đó, việc chủ động đấu tranh, tăng cường thông tin chính thống, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm người dùng mạng xã hội là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

Không gian mạng - “mảnh đất” để thông tin sai lệch lan truyền

Vào một buổi sáng sau Tết Nguyên đán, mấy người bạn hưu chúng tôi tụ tập uống cà phê. Vừa ngồi ấm chỗ, bác hàng xóm thông báo một tin sốt dẻo: “Lại chuẩn bị sáp nhập tỉnh và xã (phường) lần nữa đấy các chú ạ!”. Để thông tin có trọng lượng, bác ấy khoe “Tôi có cậu em làm ở Trung ương nên thông tin chính xác 100%”…

Tôi biết đây là thông tin trên mạng, do một số trang báo phản động đăng, chắc bác ấy đọc được và khoe với mọi người. Thế là một cuộc tranh luận rất sôi nổi về chủ đề này, về những vấn đề liên quan đến chủ trương, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, cả những vấn đề về công tác nhân sự của Đảng… Có nhiều ý kiến tích cực, nhưng cũng có những ý kiến tiêu cực theo hướng những bài báo, video của các thế lực chống phá Đảng và Nhà nước ta. Nhìn rộng ra, câu chuyện của nhóm hưu cũng xảy ra ở rất nhiều nơi, nhất là khi Đảng, Nhà nước có những chủ trương, chính sách mới và khi có những biến đổi nhân sự ở Trung ương. Đó là những phản ứng bình thường, thể hiện sự quan tâm của người dân đối với các vấn đề hệ trọng của đất nước. Tuy nhiên, chính tâm lý tò mò, thiếu kiểm chứng thông tin lại dễ trở thành “điểm tựa” để các thế lực thù địch lợi dụng phát tán luận điệu xuyên tạc, bóp méo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; từ đó kích động tâm lý hoài nghi, bất mãn và dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, không gian mạng đã và đang trở thành một mặt trận quan trọng trong công tác tư tưởng. Bên cạnh những giá trị tích cực, tình trạng xuất hiện các thông tin sai lệch, bình luận tiêu cực về tình hình chính trị trong nước có xu hướng gia tăng. Những thông tin sai lệch, tiêu cực thường bắt nguồn từ những luận điệu chống phá của thế lực thù địch.

Để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, việc đấu tranh với các biểu hiện bình luận tiêu cực về tình hình chính trị trong nước trên không gian mạng là một yêu cầu cấp thiết hiện nay. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh nhiệm vụ “tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”. Đây là định hướng quan trọng, thể hiện rõ quan điểm nhất quán trong việc giữ vững trận địa tư tưởng, đặc biệt trên không gian mạng - nơi thông tin lan truyền nhanh chóng và khó kiểm soát. Cùng với đó, Văn kiện Đại hội XIII của Đảng cũng khẳng định yêu cầu: “chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội”. Điều này cho thấy, bên cạnh việc đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, cần đặc biệt coi trọng việc xây dựng dòng thông tin chính thống mạnh mẽ, có sức thuyết phục cao.

  Nhận diện một số thủ đoạn phổ biến phát tán thông tin sai lệch trên không gian mạng:

Trong thời gian vừa qua, công tác đấu tranh với các biểu hiện bình luận tiêu cực về tình hình chính trị trong nước trên không gian mạng đã được Đảng, Nhà nước triển khai với những biện pháp rất tích cực và quyết liệt; nhất là việc quản lý thông tin trên không gian mạng, giám sát, phát hiện bóc gỡ và xử lý nghiêm các hành vi đưa tin sai sự thật. Tuy nhiên, công tác đấu tranh trên không gian mạng rất khó khăn, phức tạp, vì vậy hiệu quả không thể triệt để, chúng ta vẫn thấy có những câu chuyện bàn tán, lan truyền những thông tin thất thiệt, chưa rõ đúng sai.

Đấu tranh trên không gian mạng là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn và phức tạp. Không gian mạng cho phép người dùng dễ dàng ẩn danh, giả mạo danh tính, sử dụng tài khoản ảo, bot tự động và cả công nghệ AI để tạo lập các nội dung sai sự thật với hình thức ngày càng tinh vi. Trong khi đó, thông tin xấu độc thường lan truyền với tốc độ rất nhanh, tạo hiệu ứng đám đông trước khi cơ quan chức năng kịp xác minh và xử lý. Nguy hiểm hơn, việc lặp đi lặp lại các thông tin sai lệch có thể từng bước làm méo mó nhận thức xã hội, khiến một bộ phận người dùng mất khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả. Một bộ phận người dùng thiếu kỹ năng số, dễ bị lôi kéo, lan truyền thông tin xấu độc mà không nhận thức được sai lầm. Việc rà soát, nhận diện các xu hướng "lệch chuẩn văn hóa" đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp liên ngành. 

Từ những khó khăn, phức tạp nêu trên, để nâng cao hiệu quả đấu tranh với các biểu hiện bình luận tiêu cực về tình hình chính trị trong nước trên không gian mạng cần phải tiến hành đồng bộ các biện pháp, bao gồm cả công tác quản lý nhà nước và không ngừng nâng cao nhận thức người dùng.

 Tăng cường giải pháp kỹ thuật, pháp lý và hợp tác quốc tế trong đấu tranh phản bác các bình luận tiêu cực trên không gian mạng

 Thứ nhất, đối với công tác quản lý nhà nước, cần phải tăng cường các giải pháp kỹ thuật, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và hợp tác quốc tế trong công tác đấu tranh trên không gian mạng.

Về các giải pháp kỹ thuật, các cơ quan chức năng do Bộ Công an chủ trì cần tiến hành đồng bộ các biện pháp để tăng cường rà soát, giám sát, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi đưa tin sai sự thật, xúc phạm tổ chức, cá nhân. Bộ Thông tin và Truyền thông quản lý chặt chẽ các nội dung thông tin trên mạng, hậu kiểm và xử lý vi phạm hành chính đối với các nền tảng mạng xã hội, trang tin. Đây là những công việc phải được tiến hành đồng bộ từ địa phương đến trung ương, từ công tác giám sát, phát hiện đến việc xử lý sai phạm.

   Thứ hai, cần phải đẩy mạnh tuyên truyền thông tin chính thống, nhân văn để "pha loãng" thông tin xấu, sử dụng thông tin chính thống đóng vai trò dẫn dắt định hướng dư luận. Thực tế cho thấy, ở đâu thông tin chính thống chậm xuất hiện, ở đó tin đồn và thông tin xuyên tạc có điều kiện lan rộng. Vì vậy, cùng với việc xử lý thông tin sai lệch, cần đặc biệt coi trọng vai trò “dẫn dắt dư luận” của thông tin chính thống. Các cơ quan báo chí, truyền thông phải chủ động cung cấp thông tin nhanh, chính xác, có định hướng và đủ sức thuyết phục, không để hình thành “khoảng trống thông tin” cho các đối tượng xấu lợi dụng. Các tầng lớp nhân dân phải được tiếp cận với thông tin chính thống trước khi tiếp cận với thông tin phản động; hoặc khi phát hiện có những thông tin sai sự thật, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng định hướng dư luận bằng những thông tin (hoặc thông báo) chính thức, từ đó người đọc kịp thời nhận diện đúng, sai.

Từ câu chuyện liên quan đến thông tin tiếp tục sáp nhập địa phương (như đã dẫn chứng trên đây), đầu tháng 3/2026, đại diện của Bộ Nội vụ đã có thông tin chính thức về việc Đảng, Nhà nước không có chủ trương tiếp tục sáp nhập tỉnh (thành), xã (phường). Các phương tiện thông tin đại chúng đã đồng loạt đưa tin. Những bịa đặt về sáp nhập trên không gian mạng cũng chấm dứt.

Thứ ba, cần nghiên cứu phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong việc rà soát, giám sát, phát hiện kịp thời và đấu tranh với các vi phạm trên không gian mạng. Xây dựng và khai thác có hiệu quả công tác nghiên cứu công nghệ thông tin trên từng lĩnh vực, từ đó có kế hoạch để triển khai nhiệm vụ truyền thông, đấu tranh với thông tin xấu, bảo đảm sự bài bản, tính chính xác, hiệu quả. Tiếp tục nghiên cứu các giải pháp, ứng dụng sức mạnh của khoa học, công nghệ để tăng cường khả năng theo dõi, bám nắm, giám sát tình hình; hỗ trợ công tác quản lý, đánh giá chất lượng các hình thức đấu tranh. Nghiên cứu, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin phục vụ hoạt động triệt phá tin giả, thông tin sai trái, xấu độc. Đồng thời cần phải xây dựng hệ thống chỉ đạo điều hành đồng bộ từ chỉ huy đến cấp thực hiện, tạo kênh liên lạc giữa các lực lượng tham gia đấu tranh phòng chống tội phạm mạng. Trang bị các hệ thống máy móc hiện đại để đảm bảo cho lực lượng đấu tranh giám sát, phát hiện kịp thời nguồn tin xuyên tạc trước khi bị phát tán ra nhiều tài khoản mạng xã hội; kiểm soát và kịp thời định hướng, ngăn chặn, không để nguồn tin lan rộng ra cộng đồng mạng.

Cùng với các giải pháp về kỹ thuật, các cơ quan liên quan tích cực tham mưu với cấp có thẩm quyền để sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định chặt chẽ trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Trong đó chủ động rà soát, đánh giá, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng Internet, mạng xã hội, báo chí theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Cùng với đó, cần thiết phải tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh với các hành vi vi phạm trên không gian mạng; bởi trong thực tế, hầu hết những thông tin sai lệch, chống phá Đảng và Nhà nước ta xuất phát từ nước ngoài, máy chủ đặt ở nước ngoài, nên cần phải kiểm soát chặt chẽ hơn.

Thời gian vừa qua, Đảng, Nhà nước đã rất chú coi trọng việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh trên không gian mạng, đây là vấn đề được lồng ghép trong chương trình ngoại giao với các nước. Ngày 25/10/2025, tại thủ đô Hà Nội, Việt Nam vinh dự đăng cai Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). Đây là lần đầu tiên một công ước đa phương mang tầm toàn cầu, có tầm quan trọng quốc tế được gắn với một địa danh của Việt Nam cho thấy sự ghi nhận của Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế đối với những đóng góp của Việt Nam trong quá trình xây dựng văn kiện này, cũng như tham gia phát triển các quy phạm của luật pháp quốc tế nói chung, về lĩnh vực chống tội phạm mạng nói riêng. Tuy nhiên, việc Việt Nam đăng cai tổ chức Lễ mở ký Công ước Hà Nội mới chỉ là điểm khởi đầu cho giai đoạn mới nhằm tăng cường hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng. Sau khi ký kết và phê chuẩn công ước, mỗi quốc gia cần hoàn thiện các thể chế, khuôn khổ pháp luật, đồng thời nâng cao năng lực của lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng. Chúng ta kỳ vọng Việt Nam sẽ tiếp tục thể hiện vai trò là một trong những nước đi đầu trong triển khai các nội dung hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng.

Nâng cao trách nhiệm và kỹ năng tiếp nhận thông tin của người dùng mạng xã hội

Mỗi người dùng mạng xã hội không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành “mắt xích” trong quá trình lan truyền thông tin. Một cú nhấp chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể vô tình tiếp tay cho tin giả, thông tin xuyên tạc lan rộng. Vì vậy, quyền tự do ngôn luận cần được đặt trong khuôn khổ pháp luật, gắn với trách nhiệm công dân, trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ tôn trọng sự thật.

Thực tế cho thấy, một bộ phận người dùng mạng xã hội còn thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, dễ bị chi phối bởi cảm xúc, dẫn đến việc chia sẻ hoặc bình luận thiếu căn cứ. Những nội dung mang tính giật gân, tiêu cực thường thu hút sự chú ý và lan truyền nhanh, từ đó có thể làm sai lệch nhận thức của công chúng nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời. Do vậy, việc nâng cao ý thức trách nhiệm và kỹ năng tiếp nhận thông tin của mỗi người dùng mạng xã hội là hết sức cần thiết. Quyền tự do ngôn luận cần được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, gắn với nghĩa vụ tôn trọng sự thật và lợi ích chung của xã hội. Mỗi người cần chủ động trang bị kỹ năng tiếp nhận thông tin, biết phân tích, chọn lọc và thể hiện chính kiến một cách khách quan, mang tính xây dựng. Đồng thời, các cơ quan báo chí, truyền thông cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức thể hiện, tận dụng hiệu quả các nền tảng số để lan tỏa thông tin chính thống. Khi thông tin chính xác được cung cấp đầy đủ, kịp thời và hấp dẫn, sẽ góp phần định hướng dư luận, hạn chế tác động của các thông tin sai lệch, tiêu cực.

Trong kỷ nguyên vươn mình, đất nước cần một không gian tinh thần lành mạnh để phát triển. Không gian ấy phải đủ rộng cho đổi mới sáng tạo, đủ dân chủ cho phản biện xây dựng, đủ kỷ cương để ngăn chặn xuyên tạc, đủ nhân văn để thuyết phục con người, và đủ bản lĩnh để không dao động trước những luồng thông tin phá hoại. Đấu tranh với các biểu hiện bình luận tiêu cực về tình hình chính trị trong nước trên không gian mạng, không phải là dựng lên một bức tường khép kín, mà là xây dựng một hệ sinh thái niềm tin mở, mạnh, chính xác, có khả năng tự thanh lọc và tự thích ứng./.