NHỮNG BƯỚC CHÂN VÌ NỖI ĐAU DA CAM

       Nỗi đau kéo dài theo năm tháng

Trong buổi giới thiệu Chương trình đi bộ “Vì nạn nhân chất độc da cam năm 2026”, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn nói rằng: “Chương trình đi bộ vì nạn nhân chất độc da cam nhằm tưởng nhớ các nạn nhân của chiến tranh hóa học, đồng thời lan tỏa lòng nhân ái, khơi dậy hơn nữa tinh thần trách nhiệm của cộng đồng, kêu gọi những người yêu chuộng hòa bình trên thế giới cùng nhân dân Việt Nam đấu tranh cho quyền lợi của các nạn nhân và chăm lo cuộc sống cho họ tốt hơn”. Cùng với đó, Thiếu tướng, Anh hùng LLVT Nhân dân Trần Ngọc Thổ, nguyên Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, nguyên Chủ tịch VAVA HCM; bà Trần Tố Nga-người khởi kiện các các công ty hóa chất cung cấp chất diệt cỏ cho quân đội Mỹ sử dụng tại chiến trường Việt Nam và nhiều đại biểu khác đều nhấn mạnh việc phải chung sức, đồng lòng đấu tranh vì công lý của các nạn nhân chất độc da cam và chung tay giúp đỡ họ ngày càng hiệu quả hơn. Ngoài việc đấu tranh lâu dài, bền bỉ tại các tòa án quốc tế, các hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin từ Trung ương đến địa phương cần đổi mới phương thức hoạt động, tham mưu cho lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các địa phương huy động nhiều nguồn lực xã hội để chăm sóc sức khỏe, chữa chạy phục hồi chức năng, hỗ trợ học nghề, tạo công ăn việc làm và giúp nạn nhân chất độc da cam hòa nhập với cộng đồng. 

Thiếu tướng Trần Ngọc Thổ từng nhiều năm tổ chức các chương trình giúp đỡ, chia sẻ với các nạn nhân chất độc da cam mong muốn tổ chức Đảng, tổ chức chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, tổ chức quần chúng ở TP. Hồ Chí Minh tiếp tục quan tâm nhiều hơn nữa đến hoạt động của Hội về cơ chế, chính sách, nhất là điều kiện làm việc, đãi ngộ và hoạt động chăm sóc nạn nhân chất độc da cam. Điều này sẽ giúp cho các nạn nhân nhận được sự giúp đỡ tích cực của xã hội, của cộng đồng.

Từ năm 1961 đến năm 1971, quân đội Mỹ đã rải hơn 80 triệu lít chất độc hóa học xuống miền Nam Việt Nam, trong đó chất độc da cam chiếm tới 61% tổng lượng hóa chất sử dụng (chứa khoảng 366 kg dioxin tinh khiết). Hậu quả làm hơn 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm hóa chất độc hại này, trong đó hơn 3 triệu người trở thành nạn nhân trực tiếp với các căn bệnh ung thư, hoại tử, teo cơ và suy giảm khả năng vận động. Trên khắp đất nước hình chữ S, không nơi nào mà không có người bị phơi nhiễm dioxin. Chất độc tàn phá cấu trúc DNA di truyền của người nhiễm, nhiều người bị dị tật bẩm sinh, quái thai, mù lòa. Di chứng này còn truyền cho các thế hệ con, cháu, chắt… (hiện đã lan tới thế hệ thứ 4, thứ 5). Đến Làng Hữu Nghị Việt Nam (Hà Nội) hay Làng Hòa Bình (TP. Hồ Chí Minh), chúng ta sẽ thấy xót xa, đau đớn và thương cảm trước những con người bị dị tật bởi hậu quả của chất độc hóa học. Có người bị thiếu các bộ phận trên cơ thể, người thì méo miệng khoèo chân ta, thậm chí có người không có mắt, mũi… Họ đang cùng hàng triệu nạn nhân trên đất nước Việt Nam đang phải chống chọi với bệnh tật, cuộc sống thì khó khăn, cực nhọc. Nhiều gia đình có con cái bị nhiễm dioxin nhưng không dám khai báo vì sợ các cháu không lấy được vợ, được chồng. Những điều đau đớn ấy cứ luôn nhói ở trong tim, nặng trong đầu óc của tất cả những người có lương tâm, trách nhiệm và đặt ra câu hỏi: “Nỗi đau da cam bao giờ mới hết?”

Những bước chân khơi dậy lòng nhân ái 

Mới 6 giờ ngày 2/8/2026, hơn 20 đoàn đại biểu đại diện cho các tổ chức Đảng, chính quyền, MTTQ, đoàn thể, các đơn vị quân đội, trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh với hơn 5000 người đã tập hợp về phố đi bộ Nguyễn Huệ để tham gia Chương trình đi bộ “Vì nạn nhân chất độc da cam”. Chương trình đi bộ có sự tham gia của ông Nguyễn Văn Nên, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh; bà Đặng Thị Ngọc Thịnh - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó chủ tịch nước; ông Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh; ông Phạm Minh Tuấn - Phó chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Hồ Chí Minh, cùng đại diện các Lãnh sự quán của các nước: Trung Quốc, Nga, Cu-ba, Lào và nhiều khách quốc tế.

Khi đi những bước chân đầu tiên, nguyên Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Nên nói: “Tham gia chương trình đi bộ này tôi rất xúc động. Nhìn lượng người tham gia đông đảo mới thấy xã hội ta luôn quan tâm đến các nạn nhân chất độc da cam. Hy vọng sắp tới chúng ta sẽ huy động được nhiều nguồn lực giúp đỡ các nạn nhân, tiếp thêm nghị lực sống để họ vượt lên số phận và có cuộc sống tốt đẹp hơn”. Cảm xúc của nguyên Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Nên cũng là cảm xúc chung của mọi người. Nhìn những đoàn người mang màu áo da cam, những hàng quân xanh màu lá, cùng những khối học sinh-sinh viên trong đồng phục của trường mình mà thấy rạo rực trong tim. Dòng người ấy đã tạo nên những đợt sóng lòng, vỗ vào lương tri và tình cảm của xã hội, để ai cũng có thể chia sẻ, đồng cảm với những cảnh đời bất hạnh do hậu quả của chiến tranh hóa học. Cách đây ít ngày, tôi có gặp bà Trần Tố Nga. Bà kể lại hành trình 17 năm kiên trì theo đuổi vụ kiện nhằm đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam. Đây là cuộc chiến pháp lý và lương tri, trải qua rất nhiều khó khăn thử thách. Nhưng bà Nga nói: “Dù gian nan, vất vả đến thế nào, tôi vẫn không từ bỏ. Đây không chỉ là cuộc đấu tranh cho bản thân mà còn vì hàng triệu nạn nhân chất độc da cam và các thế hệ mai sau”.

Trên cung đường đi bộ, ông Kim Dae Jong - Chủ tịch Công ty HOA VAVA (Hàn Quốc) tâm sự với tôi là việc chia sẻ, xoa dịu nỗi đau da cam là trách nhiệm của mọi người. Trong nhiều năm qua, những công dân Hàn Quốc đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam nói chung và doanh nghiệp của ông nói riêng đã có nhiều hoạt động quyên góp, ủng hộ về vật chất để giúp đỡ các nạn nhân. Gần đây, Công ty HOA VAVA đã phối hợp với VAVA HCM, sân Golf Sông Bé tổ chức giải Golf để quyên góp kinh phí giúp đỡ các nạn nhân của chất độc da cam. Tới đây doanh nghiệp này sẽ phối hợp tổ chức một giải Golf nữa ở Tây Ninh để quyên góp tiền giúp đỡ các nạn nhân.

Những bước chân vì nạn nhân chất độc da cam.

Hòa cùng với các khối học sinh-sinh viên, tôi như được tiếp thêm sức trẻ cùng lòng nhiệt huyết của các em. Sinh ra và lớn lên trong hòa bình, khi đất nước đang bước vào thời kỳ hội nhập phát triển, nhưng các em đã hiểu thế nào là nỗi đau của chiến tranh. Nếu như hy sinh, mất mát về tính mạng con người, về của cải vật chất ai cũng đã rõ, nhưng hậu quả mà chất độc da cam để lại cho nhân dân ta thì còn dai dẳng, âm thầm đến nhiều năm sau. Em Trần Lê Phương Lan, sinh viên năm thứ 3 của Trường Đại học giao thông vận tải cảm xúc: “Nghe anh Lê Văn Ở nạn nhân của chất độc da cam không có mắt vừa đàn, vừa hát em đã rơi nước mắt. Chắc cuộc sống của họ khó khăn và nhức nhối lắm. Em ước sao có nhiều nguồn lực hơn nữa để chăm sóc, giúp đỡ các nạn nhân tốt hơn, để họ bớt khổ đau hơn…”.

Truyền cảm hứng sẻ chia

Những năm qua, hàng chục ngàn lượt nạn nhân chất độc da cam đã được hỗ trợ về nhà ở, khám chữa bệnh, phục hồi chức năng, học bổng, sinh kế và nhiều chương trình an sinh thiết thực khác. Tại Chương trình “Đi bộ vì nạn nhân chất độc da cam”, Ban tổ chức đã trao 40 phần quà cho các nạn nhân để động viên họ trong cuộc sống. Cũng trong thời gian này, VAVA HCM đã đến thăm, tặng quà cho 30 hộ gia đình nạn nhân chất độc da cam có hoàn cảnh khó khăn tại 2 xã: Nhà Bè và Hiệp Phước, mỗi phần quà có giá trị từ 1 triệu -1,5 triệu đồng.

Ca sĩ Kyo York biểu diễn trong chương trình.

Phát biểu tại Chương trình đi bộ “Vì nạn nhân chất độc da cam”, Thiếu tướng, Nguyễn Hồng Sơn, Chủ tịch VAVA HCM nhấn mạnh: “Nỗi đau da cam không dừng lại ở một thế hệ mà đã kéo dài qua nhiều thế hệ, trở thành gánh nặng về kinh tế, tinh thần lớn đối với nhiều gia đình và đặt ra những thách thức không nhỏ cho xã hội trong công tác chăm sóc, hỗ trợ”. Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh mới hiện có khoảng 25.000 người bị ảnh hưởng bởi chất độ da cam. Do đó, công tác quản lý, chăm sóc và hỗ trợ cho các nạn nhân đang đặt ra nhiều thử thách lớn. Những năm qua, công tác tuyên truyền, vận động của chúng ta đã thu hút sự hỗ trợ tích cực ở trong nước và của nhiều tổ chức, cá nhân trên thế giới. Tuy nhiên, sự giúp đỡ đó cần phải lớn hơn nữa mới đáp ứng tốt với yêu cầu của thực tiễn. Hiện nay, VAVA HCM đã đề xuất với lãnh đạo thành phố đẩy nhanh việc triển khai “Dự án Làng Cam” tại xã Bà Điểm, TP. Hồ Chí Minh. Khi dự án này hoàn thành sẽ giải quyết được 3 vấn đề là: chăm sóc sức khỏe, giáo dục - đào tạo nghề và tổ chức sản xuất cho hàng ngàn lượt người nhiễm chất độc da cam trong một năm. Được như vậy, những nạn nhân của chất độc da cam sẽ khẳng định được giá trị của mình, tự tin hòa nhập với cộng đồng và trở thành người truyền cảm hứng về nghị lực sống, làm việc cho xã hội.

Gần một tháng đã trôi qua, nhưng những ai đã trực tiếp tham gia hay xem trên truyền hình Chương trình đi bộ “Vì nạn nhân chất độc da cam” trên đường Nguyễn Huệ của Đài VTV9 đều đọng lại trong tâm hồn nỗi thương cảm sâu sắc. Âm thanh của các tác phẩm âm nhạc do ca sĩ Nguyễn Phi Hùng, Lê Anh, Kyo York… vẫn còn vang vọng, như những lời kêu gọi mỗi chúng ta hãy thành những nguồn cảm hứng, truyền đến cho các nạn nhân chất độc da cam để họ có thêm dũng khí vượt qua số phận, phấn đấu trở thành những người có ích cho xã hội, cho đất nước.

Bài và ảnh: Phi Hùng