Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Quang cảnh Phiên họp

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành phiên họp

Trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, triển khai Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương rà soát các vướng mắc trong đầu tư công, ngân sách nhà nước; nghiên cứu xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (thống nhất), gồm thống nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.

Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 và Luật Đầu tư công năm 2019 (có sửa đổi, bổ sung vào năm 2025) đã được sửa đổi, hoàn thiện căn bản trong giai đoạn vừa qua; thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng; đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, chủ động của ngân sách địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; xử lý điểm nghẽn trong đầu tư công, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời hai luật dẫn đến những bất cập, hạn chế. Do vậy, theo Tờ trình của Chính phủ, việc thống nhất hai luật là cần thiết nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa kế hoạch đầu tư công trong tổng thể kế hoạch tài chính 5 năm; cân đối nguồn lực và kiểm soát rủi ro tài khóa trung hạn; cắt giảm tối đa trình tự, thủ tục trùng lắp, rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuân thủ; huy động, quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Dự án Luật kế thừa tối đa các quy định của Luật Ngân sách và Luật Đầu tư công, có tinh chỉnh để phù hợp với tinh thần hợp nhất, không tạo khoảng trống pháp lý. Dự Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính chất nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường biến động trong triển khai theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị. Sửa đổi, bổ sung một số quy định để xử lý yêu cầu thực tiễn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Đoàn Chủ toạ tại Phiên họp

Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, Luật hợp nhất cơ bản kế thừa kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giảm lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng. Nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính nêu rõ một số định hướng sửa đổi, bổ sung chính của dự thảo luật, theo đó, hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Kế thừa, sửa đổi, bổ sung đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp, các cơ quan, đơn vị về đầu tư công. Đặc biệt là bổ sung quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan trung ương về ban hành, hướng dẫn tiêu chí đánh giá hiệu quả chương trình, dự án đầu tư công trong từng ngành, lĩnh vực nhằm thể hiện thể chế hóa yêu cầu hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội tại Kết luận số 18 của Trung ương.

Dự Luật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động, linh hoạt trong điều hành như: tiêu chí và tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C (trừ chương trình, dự án quan trọng quốc gia thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự lập, thẩm định, quyết định các dự án; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án; hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về đầu tư công…

Ngoài ra, dự thảo Luật sẽ sửa đổi, bổ sung một số quy định để đáp ứng yêu cầu thực tiễn như: cho phép phân bổ, sử dụng ngay số tăng thu ngân sách trong quá trình điều hành; sử dụng quỹ dự trữ tài chính nhà nước, tăng thu, dự toán chi còn lại để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn của ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản quy trình, thủ tục, giảm một số lượng báo cáo, chi phí tuân thủ.

Dự kiến Chính phủ trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 2 (tháng 10 năm 2026).

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, tán thành sự cần thiết, căn cứ chính trị, cơ sở pháp lý, căn cứ thực tiễn ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị việc xây dựng dự án Luật cần bám sát các quan điểm, theo đó việc hợp nhất hai Luật cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công; bảo đảm hợp nhất phải thực sự khắc phục được sự giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa hai Luật; đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý lập dự toán, phân bổ, thực hiện, quyết toán ngân sách nhà nước và đầu tư công.

Bảo đảm hợp nhất, phù hợp với quy định của Hiến pháp, chủ trương của Đảng về vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý ngân sách nhà nước, phân bổ đầu tư công 5 năm, hằng năm trên nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm"; phân cấp nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được giao.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn trình bày Báo cáo ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Dự thảo Luật cần hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư công theo hướng quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn. Trong đó, quy định rõ nguyên tắc phân bổ vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội đối với các chương trình, dự án; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Đáng chú ý, việc sửa đổi Luật cần được thực hiện trên cơ sở tổng kết thi hành Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công; đánh giá đúng nguyên nhân các tồn tại, bất cập; đề xuất giải pháp phù hợp khắc phục những hạn chế, điểm nghẽn đã được nhận diện và đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan.

Về những nội dung định hướng lớn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ và giao dự toán ngân sách nhà nước với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; thống nhất chủ trương ban hành một Nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước đồng bộ giữa phân bổ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Với các nội dung về phân cấp, phân quyền, cơ quan chủ trì thẩm tra nhất trí với quy định trong dự thảo Luật các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đối với đầu tư công, Quốc hội quy định về tiêu chí, trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia. Đối với dự án nhóm A, B, C, giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện.

Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cũng thống nhất chủ trương phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương, phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt trong điều hành, góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công và hiệu quả sử dụng vốn. Đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trách nhiệm của Ủy ban nhân dân và cơ chế báo cáo, giám sát của Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, không làm giảm hiệu quả kiểm soát việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Với các nội dung sửa đổi, bổ sung, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đồng tình với chủ trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước; về sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước; sử dụng quỹ dự trữ tài chính; cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công; xử lý tăng, giảm thu chi so với dự toán trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước; chuyển nguồn ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, cơ quan chủ trì thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ, rà soát, nghiên cứu hoàn thiện quy định chặt chẽ về các điều khoản cụ thể trong Luật, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch, khả thi, bảo đảm Luật sau khi ban hành thực sự tháo gỡ được điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực nhà nước Ngân sách Nhà nước.

Nguồn: Cổng TTĐT QUỐC HỘI VIỆT NAM