Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua về mặt nguyên tắc dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng

Toàn cảnh Phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành Phiên họp

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua về mặt nguyên tắc dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng

Tiếp tục Chương trình Phiên họp thứ 4, chiều 8/7, với đa số đại biểu tán thành, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp.

Trước khi tiến hành biểu quyết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình trình bày tóm tắt tờ trình dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. 

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng, thực hiện tốt hơn chính sách ưu đãi người có công với cách mạng; Hồ sơ dự án Pháp lệnh bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định; Chính phủ đã dự báo nguồn tài chính phát sinh để thực hiện Pháp lệnh, tuy nhiên vẫn còn một số nội dung chưa được đánh giá.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội thống nhất với các quy định thực hiện các nguyên tắc phân định thẩm quyền, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu trong sửa đổi Pháp lệnh. Một số ý kiến cho rằng, cần nghiên cứu bổ sung quy định giao trách nhiệm cho Bộ trưởng Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan hướng dẫn hoặc có cơ chế xác minh linh hoạt để giải quyết kịp thời các trường hợp công nhận thương binh, liệt sĩ còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng. 

Ủy ban nhất trí với việc giữ nguyên phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Pháp lệnh. Đồng thời, đề nghị không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên; chỉ quy định điều kiện với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61 - 80% chết do vết thương tái phát; Rà soát toàn diện đối tượng được công nhận là người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế, bảo đảm không bỏ sót đối tượng.   

Về một số nội dung lớn của dự thảo Pháp lệnh, dự thảo Pháp lệnh đã bổ sung giải thích thuật ngữ “người có công với cách mạng” và được Chính phủ thống nhất trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nhiều ý kiến cho rằng, việc bổ sung quy định này, đồng thời giữ nguyên các đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi như Pháp lệnh hiện hành là phù hợp; khẳng định và ghi nhận đầy đủ hơn đối với những lực lượng, cá nhân có công lao, cống hiến trong đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, thực hiện nghĩa vụ quốc tế. Một số ý kiến cho rằng, việc giải thích thuật ngữ "người có công với cách mạng" cần tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng trong mối tương quan với thuật ngữ “người có công với nước” theo quy định tại Khoản 1 Điều 59 Hiến pháp năm 2013 và nên thực hiện khi sửa đổi toàn diện Pháp lệnh hoặc xây dựng luật chuyên ngành điều chỉnh về lĩnh vực này. 

Về việc sửa đổi điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh quy định tại các điểm e, g và điểm h khoản 1 Điều 14 và các điểm e, g và điểm h khoản 1 Điều 23 Pháp lệnh hiện hành thể hiện tại khoản 8 Điều 1 dự thảo Pháp lệnh, dự thảo Pháp lệnh đã sửa đổi một số điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh theo hướng kế thừa các trường hợp đã được quy định trong Pháp lệnh hiện hành và thể hiện lại theo hướng khái quát hơn.

Qua nghiên cứu Hồ sơ, Ủy ban nhận thấy, việc sửa đổi nội dung này được bổ sung sau khi Bộ Tư pháp thẩm định. Nội dung sửa đổi có thể dẫn tới cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất hoặc có thể làm mở rộng đối tượng áp dụng mà chưa được đánh giá tác động đầy đủ. 

Ngày 06/7/2026, Bộ Nội vụ đã có báo cáo giải trình về việc này, theo đó quy định như dự thảo Pháp lệnh để bao quát đầy đủ hơn các trường hợp, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết, tạo cơ chế linh hoạt để xử lý các trường hợp phát sinh trong thực tiễn; phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Bộ Nội vụ sẽ xây dựng quy định chi tiết tại Nghị định theo hướng cụ thể hóa chặt chẽ các điều kiện, tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ, thương binh, bảo đảm phù hợp với bản chất của chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, đồng thời có tính đến yêu cầu thực tiễn của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong từng giai đoạn. Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị đánh giá đầy đủ tác động của chính sách; giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ điều kiện, tiêu chuẩn công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp này.

Về việc bổ sung quy định công nhận liệt sĩ, thương binh trong “phòng tội phạm”, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhất trí với việc bổ sung quy định này để khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các văn bản hướng dẫn thi hành, bổ sung quy định chi tiết các tiêu chuẩn, điều kiện, bảo đảm chặt chẽ, vừa không bỏ sót đối tượng, vừa tránh việc lạm dụng, áp dụng không đúng đối tượng…

Thảo luận nội dung này, các ý kiến tại Phiên họp thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; đánh giá cao Ban soạn thảo xây dựng dự án Pháp lệnh công phu, nghiêm túc, cơ quan thẩm tra kỹ lưỡng chi tiết, có quan điểm rõ ràng. Đại biểu nhấn mạnh, Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng là văn bản có tính chính trị và nhân văn sâu sắc, đề nghị các cơ quan rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm văn bản khi ban hành đáp ứng tối đa yêu cầu của thực tiễn, quy định rõ ràng các điều kiện để thuận tiện trong áp dụng thống nhất.

Về bổ sung khái niệm "Người có công với cách mạng", dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng quy định: Người có công với cách mạng là người có công lao, cống hiến trong sự nghiệp cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.

Qua nghiên cứu, thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, dù Pháp lệnh ưu đãi người có công đã qua 3 lần xây dựng mới và 7 lần sửa đổi, bổ sung, song vẫn chưa có khái niệm mang tính định nghĩa bao quát, mà chỉ dừng lại ở phương pháp liệt kê. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật tại cơ sở. Do đó, việc bổ sung định nghĩa này là cần thiết nhằm thống nhất nhận thức pháp lý, bảo đảm tính chặt chẽ và chuẩn xác.

Về việc công nhận liệt sĩ, thương binh khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, dự thảo Pháp lệnh đã bổ sung diện công nhận đối với người thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện đặc thù, khó khăn, nguy hiểm hoặc tại địa bàn biên giới, hải đảo theo danh mục của Chính phủ. Có ý kiến đồng tình với quy định này, đồng thời nhất trí giao Chính phủ ban hành danh mục địa bàn cụ thể nhằm tạo thuận lợi cho việc áp dụng. Tuy nhiên, để tránh lúng túng cho địa phương, Chính phủ cần giải thích rõ tiêu chí định tính thế nào là "điều kiện đặc thù, khó khăn, nguy hiểm".

Về tính bao quát của quy định pháp lý, một số đại biểu cho rằng, thực tiễn cuộc sống  diễn biến phong phú, các văn bản quy phạm pháp luật không thể bao quát, dự liệu hết mọi tình huống phát sinh. Vì vậy, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cần phối hợp nghiên cứu, bổ sung một điều khoản, nhằm trao quyền cho các cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định công nhận đối với các trường hợp đặc biệt phát sinh trong thực tiễn, được dư luận xã hội đồng tình, ủng hộ cao...

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc của việc ban hành Pháp lệnh sửa đổi trong bối cảnh cả nước hướng tới kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Nội vụ, Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp chặt chẽ, hoàn thiện các thủ tục để Pháp lệnh có thể chính thức ký ban hành trước ngày 27/7.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu bổ sung, quy định cụ thể và linh hoạt hơn đối với các đối tượng làm nhiệm vụ đặc biệt. Cụ thể là các trường hợp hy sinh hoặc bị thương khi tham gia nhiệm vụ quốc tế, gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc; đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao và tội phạm ma túy xuyên quốc gia; thực hiện công tác cứu hộ, cứu nạn trong các thảm họa thiên tai khốc liệt do biến đổi khí hậu.

Đối với các hồ sơ còn tồn đọng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần có cơ chế đặc cách, phát huy vai trò xác nhận của các nhân chứng và cấp ủy, chính quyền địa phương để giải quyết dứt điểm, đảm bảo quyền lợi cho người có công.

Về mức trợ cấp và phụ cấp, Chủ tịch Quốc hội lưu ý không nên quy định số tiền cố định, tránh chính sách bị lạc hậu so với thực tế; mức trợ cấp của người có công phải gắn liền với mức sống tối thiểu hoặc lương tối thiểu vùng, đảm bảo không thấp hơn mức sống bình quân của người dân tại địa bàn cư trú. Cùng với đó, cần tính toán bổ sung khoản phụ cấp đặc biệt cho người có công hoặc thân nhân sống tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, hoặc những người cao tuổi, sức yếu không còn khả năng tự chăm sóc.

Bên cạnh đó, cần có các hình thức hỗ trợ cụ thể; nâng cấp thẻ bảo hiểm y tế của người có công lên hạng đặc biệt, được ưu tiên khám bệnh, tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật cao mà không bị giới hạn bởi danh mục khám chữa bệnh bằng bảo hiểm; thay đổi mô hình điều dưỡng, bên cạnh điều dưỡng tập trung tại các trung tâm, cần đẩy mạnh mô hình điều dưỡng tại gia đình, cấp kinh phí để gia đình tự chăm sóc, kết hợp với y tế cơ sở.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đề nghị tiếp tục quan tâm, kiện toàn các chính sách về nhà ở, đất ở, cũng như giáo dục và việc làm cho thế hệ kế cận của người có công. Đồng thời, hiện đại hóa và minh bạch trong công tác quản lý, thực hiện số hóa toàn bộ dữ liệu, tích hợp toàn bộ hồ sơ người có công vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tránh gây phiền hà cho Nhân dân, giúp người có công không phải thực hiện lại các loại giấy tờ khi thay đổi nơi cư trú hoặc hưởng chế độ. Bổ sung chế tài xử lý nghiêm khắc đối với hành vi trục lợi chính sách về người có công, quy định rõ trách nhiệm giải trình...

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu rõ, qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao sự chủ động, tích cực của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Bộ Nội vụ cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình thẩm tra, hoàn thiện dự án Pháp lệnh.

Hồ sơ dự án Pháp lệnh được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, bảo đảm đầy đủ các thành phần theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã thể hiện rõ ràng, đầy đủ các nội dung thẩm tra và nêu chính kiến cụ thể của cơ quan chủ trì thẩm tra.

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao và cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Việc sửa đổi này nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công theo hướng nhân văn, công bằng, khả thi và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra phối hợp chặt chẽ để tiếp thu kỹ lưỡng, tối đa ý kiến góp ý của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của đồng chí Chủ tịch Quốc hội. Cụ thể, rà soát kỹ lưỡng các đối tượng thụ hưởng nhằm bảo đảm tính chính xác, công bằng và không bỏ sót đối tượng. Về mức trợ cấp, phụ cấp, căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đề nghị nghiên cứu nâng mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi cho người có công.

Các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với việc bổ sung khái niệm "Người có công với cách mạng" để làm cơ sở định hướng rõ ràng. Nhưng tiếp tục rà soát để đảm bảo tính pháp lý và kỹ thuật lập pháp.

Về điều kiện công nhận thương binh, liệt sĩ, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất phương án công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên, không cần quy định điều kiện. Đối với trường hợp có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61 - 80% được công nhận là liệt sĩ nhưng phải có điều kiện xác định do vết thương tái phát. 

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất việc bổ sung đối tượng được xem xét công nhận là liệt sĩ, thương binh đối với các trường hợp hy sinh, bị thương trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị tiếp tục rà soát các chính sách ưu đãi được sửa đổi, bổ sung, nhất là chế độ điều dưỡng, người phục vụ, bảo hiểm y tế, chính sách đối với thân nhân người có công và các nhóm đối tượng có liên quan. Bảo đảm các chính sách này phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn; Đồng thời, tính toán kỹ khả năng cân đối nguồn lực ngân sách Nhà nước, nhằm phát huy ý nghĩa nhân văn sâu sắc của chính sách.

Các cơ quan tập trung hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và các quy định liên quan đến việc xử lý các trường hợp lịch sử để lại, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người có công với cách mạng, không tạo ra khoảng trống pháp luật, không để tình trạng trục lợi chính sách.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền và ứng dụng chuyển đổi số trong lĩnh vực người có công. Hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm tính công khai, minh bạch trong giải quyết chế độ chính sách. Rà soát kỹ lưỡng, kiên quyết cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà, không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người có công và gia đình thực hiện chính sách.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng

Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, với 100% đại biểu có mặt tán thành.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội giao cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan khẩn trương tiếp thu ý kiến tại Phiên họp, hoàn thiện dự thảo Pháp lệnh gửi xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội bằng văn bản trước khi thực hiện quy trình trình Chủ tịch Quốc hội ký ban hành.

Nguồn: Cổng TTĐT UBTVQH