Kỳ II
HÀNH TRÌNH HÀN GẮN NỖI ĐAU DA CAM – BIỂU TƯỢNG CỦA HÒA GIẢI VÀ ĐOÀN KẾT VIỆT NAM – HOA KỲ
Trong dòng chảy của quan hệ quốc tế hiện nay, việc chuyển hóa từ đối đầu sang đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Hoa Kỳ là một hình mẫu hiếm có. Tuy nhiên, để có được sự tin cậy chính trị như hiện nay, hai quốc gia đã trải qua một hành trình dài đầy gian nan để giải quyết hậu quả chiến tranh. Trong đó, nỗ lực “xoa dịu nỗi đau da cam” với sự chung tay của Chính phủ, các tổ chức và cá nhân Hoa Kỳ không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là nhịp cầu nhân ái kết nối tương lai của 2 quốc gia.
Giải quyết “điểm nghẽn” lịch sử bằng trách nhiệm, hành động cụ thể
Khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin từng là một trong những vấn đề nhạy cảm, phức tạp và để lại nhiều khó khăn trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ sau chiến tranh; là một trong những nội dung được hai bên kiên trì đối thoại, trao đổi nhằm tìm kiếm tiếng nói chung và thúc đẩy các giải pháp hợp tác phù hợp.
Tuy nhiên, cùng với quá trình bình thường hóa quan hệ và sự phát triển tích cực của quan hệ song phương, trên tinh thần “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai”, Việt Nam và Hoa Kỳ đã từng bước xây dựng lòng tin, tăng cường hợp tác để giải quyết những vấn đề còn tồn đọng do chiến tranh để lại. Từ một vấn đề từng được xem là rào cản trong quan hệ hai nước, khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin đã trở thành một lĩnh vực hợp tác nhân đạo có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện trách nhiệm, thiện chí và nỗ lực của Hoa Kỳ trong tiến trình hòa giải, khắc phục hậu quả chiến tranh.
Những năm gần đây, Chính phủ Hoa Kỳ thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế (USAID) đã cụ thể hóa các cam kết bằng những nguồn lực tài chính đáng kể, công nghệ hiện đại và các chương trình hỗ trợ thiết thực. Nhiều dự án quy mô lớn về xử lý ô nhiễm dioxin tại các khu vực trọng điểm, hỗ trợ người khuyết tật ở các địa phương bị ảnh hưởng nặng nề bởi chất độc da cam/dioxin đã được triển khai, góp phần cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Những kết quả đạt được không chỉ là khắc phục hậu quả chiến tranh, mà còn là biểu tượng sinh động của quá trình hòa giải và hợp tác giữa hai quốc gia. Đây cũng là minh chứng cho thấy khi cùng hướng tới các giá trị nhân văn, trách nhiệm và lợi ích chung, những đau thương của quá khứ có thể được xoa dịu, tạo nền tảng vững chắc để quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ tiếp tục phát triển ngày càng sâu rộng, thực chất và hiệu quả.
Nổi bật trong những nỗ lực hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ về khắc phục hậu quả chiến tranh là Dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng (2012–2018). Với tổng kinh phí khoảng 110 triệu USD, dự án đã xử lý triệt để hàng chục nghìn mét khối đất và bùn nhiễm dioxin trên diện tích hơn 30 ha, góp phần loại bỏ một trong những “điểm nóng” ô nhiễm nghiêm trọng nhất tại Việt Nam. Không chỉ mang ý nghĩa về môi trường, đây còn được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng lòng tin và tăng cường hợp tác giữa hai quốc gia. Việc bàn giao quỹ đất sạch để phục vụ phát triển, mở rộng sân bay quốc tế Đà Nẵng đã tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đồng thời mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về sự hồi sinh của một vùng đất từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, trở thành cầu nối giao lưu, hợp tác giữa Việt Nam với Hoa Kỳ.
Bàn giao mặt bằng đã xử lý dioxin khu vực Tây Nam sân bay Biên Hòa
Tiếp nối thành công đó, Dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa được triển khai với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, đồng thời là một trong những dự án xử lý đất nhiễm dioxin có quy mô lớn nhất thế giới. Với tổng kinh phí dự kiến khoảng 450 triệu USD, dự án hướng tới xử lý hàng trăm nghìn mét khối đất và trầm tích nhiễm dioxin, từng bước làm sạch môi trường tại khu vực được đánh giá là điểm nóng ô nhiễm dioxin lớn nhất còn lại ở Việt Nam. Trong giai đoạn 2025–2026, việc đẩy mạnh áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến, hiện đại cùng với việc hoàn thành và bàn giao thêm nhiều khu vực đất đã được làm sạch cho phía Việt Nam đã thể hiện quyết tâm và trách nhiệm của Hoa Kỳ trong việc cùng Việt Nam giải quyết những hậu quả do chiến tranh để lại. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm sức khỏe cộng đồng mà còn trở thành minh chứng sinh động cho tinh thần hợp tác, trách nhiệm và sự phát triển ngày càng thực chất, hiệu quả trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ.
Sự đoàn kết, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân Hoa Kỳ với nạn nhân chất độc da cam Việt Nam
Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) là một đơn vị thuộc Chính phủ liên bang Hoa Kỳ được giao việc điều hành viện trợ dân sự của Mỹ cho nước ngoài. Trong mạng lưới các tổ chức thực hiện dự án của USAID, các đơn vị như Able đóng vai trò quan trọng trong việc cụ thể hóa các chương trình hỗ trợ, thông qua các dự án hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo như: “Đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia phục hồi chức năng, xông hơi tẩy độc cho nạn nhân chất độc da cam”; “Cung cấp thiết bị hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại cộng đồng”… Thông qua đó, hàng nghìn nhân viên y tế phụ vụ trong các trung tâm được tập huấn, bồi dưỡng nâng cao tay nghề phục hồi chức năng, xông hơi tẩy độc theo các phương pháp mới, hiện đại. Cùng đó, với hàng nghìn bộ chân tay giả, xe lăn và các thiết bị trợ thính… được trao tận tay nạn nhân chất độc da cam và người khuyết tật Việt Nam, giúp họ hòa nhập cộng đồng.
Đoàn cán bộ Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam làm việc với tổ chức ABLE Quốc tế tại Los Angeles (02/4/2026)
Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam (VVAF) là một trong những tổ chức quốc tế có mặt tại Việt Nam đầu tiên sau chiến tranh. Với tinh thần "những người lính trở lại để kiến tạo hòa bình", VVAF đã thực hiện các dự án rà phá bom mìn, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam và người khuyết tật tại Việt Nam. Giai đoạn đầu, VVAF đã tập trung giúp đỡ những nạn nhân trực tiếp tiếp xúc với dioxin trong thời gian chiến tranh. Hiện nay, VVAF tiếp tục hỗ trợ y tế và phục hồi chức năng cho người khuyết tật, trong đó có nạn nhân chất độc da cam là con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị phơi nhiễm chất độc da cam/dioxin. Đoàn Cựu chiến binh vì Hòa bình (VFP) cũng thường xuyên thăm và tặng quà cho nạn nhân chất độc da cam tại các Trung tâm Bảo trợ xã hội nạn nhân chất độc da cam tại Việt Nam. Tổ chức này còn đóng vai trò cầu nối, giúp tiếng nói của nạn nhân chất độc da cam Việt Nam chạm đến trái tim của công chúng và giới chính trị tại Hoa Kỳ.
Sự hợp tác giữa Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và các tổ chức Hoa Kỳ đã chuyển dịch mạnh mẽ từ nhân đạo đơn thuần sang hỗ trợ phát triển bền vững thông qua các mô hình hỗ trợ sinh kế cho nạn nhân chất độc da cam, như: Ngân hàng bò giống; hỗ trợ đào tạo nghề; hỗ trợ mở sạp hàng; chăn nuôi gia cầm… Qua đó, hàng nghìn hộ gia đình đã được vay vốn không lãi suất để mở rộng sản xuất, kinh doanh,… giúp người chăm sóc nạn nhân và gia đình nạn nhân có thu nhập ổn định.
Những người bạn Mỹ của nạn nhân chất độc da cam Việt Nam
Sự đoàn kết với nạn nhân chất độc da cam Việt Nam còn được nuôi dưỡng bởi các “kiến trúc sư” hòa bình như Thượng nghị sĩ Patrick Leahy và trợ lý Tim Rieser, cùng những cá nhân tận hiến như Matthew Keenan hay Susan Hammond.
Trong suốt nhiều thập niên, Thượng nghị sĩ Patrick Leahy và trợ lý Tim Rieser đã kiên trì vận động Quốc hội và Chính phủ Hoa Kỳ dành nguồn lực để khắc phục hậu quả chiến tranh ở Việt Nam, đặc biệt là xử lý ô nhiễm dioxin, rà phá bom mìn và hỗ trợ người khuyết tật, trong đó có nhiều nạn nhân chất độc da cam. Với vai trò Chủ tịch Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện Hoa Kỳ, Thượng nghị sĩ Patrick Leahy đã góp phần mở đường cho hàng trăm triệu USD ngân sách dành cho các chương trình khắc phục hậu quả chiến tranh tại Việt Nam. Đồng hành cùng ông, Tim Rieser được xem là người trực tiếp tham mưu, kết nối và thúc đẩy nhiều sáng kiến hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực này.
Chính từ tầm nhìn “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai”, Patrick Leahy và Tim Rieser đã góp phần biến việc khắc phục hậu quả chiến tranh trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ. Những dự án tiêu biểu như tẩy độc dioxin tại sân bay Đà Nẵng, triển khai xử lý ô nhiễm tại sân bay Biên Hòa, hỗ trợ người khuyết tật ở nhiều địa phương đã trở thành biểu tượng của hòa giải, hàn gắn và xây dựng lòng tin giữa hai dân tộc từng ở hai bên chiến tuyến.
Matthew Keenan là một cựu chiến binh Mỹ bị nhiễm chất độc da cam/dioxin đã dành cả tuổi già tại Đà Nẵng để chăm sóc các em nhỏ là nạn nhân chất độc da cam trong Trung Tâm Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam và trẻ em bất hạnh thành phố Đà Nẵng. Những cái ôm dành cho trẻ em nạn nhân chất độc da cam Việt Nam bị dị tật bẩm sinh và sự giúp đỡ vô tư của ông là minh chứng sống động nhất cho việc lòng nhân ái có thể chiến thắng hận thù. Chính những "nhịp cầu sống" này đã bồi đắp lòng tin, dọn đường cho việc nâng cấp quan hệ hai nước lên tầm cao mới với tinh thần “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai”.
Ông Matthew Keenan với các trẻ em tại Trung tâm Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam và trẻ em bất hạnh TP. Đà Nẵng.
Hành trình khắc phục hậu quả chất độc da cam/dioxin tại Việt Nam thể hiện rõ sức mạnh của sự đoàn kết quốc tế với nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Khi vùng đất chết xanh tươi trở lại và khi những nạn nhân chất độc da cam nhận được sự hỗ trợ cần thiết để tự đứng vững trên đôi chân mình, đó là lúc lịch sử được viết tiếp bằng lòng nhân ái, sự vị tha và trách nhiệm của lương tâm. Mỗi mét khối đất sạch, mỗi con bò giống hay chiếc xe lăn được trao tặng đều là một viên gạch đắp xây nên tòa tháp của tình hữu nghị Việt – Mỹ. Với sự chung tay của cộng đồng quốc tế trong đó có những người bạn Mỹ, nỗi đau da cam đang dần được xoa dịu, khẳng định một kỷ nguyên mới: Nơi cựu thù trở thành đối tác chiến lược, cùng nhau hành động vì phẩm giá con người và hòa bình bền vững của nhân loại.
Nhóm tác giả
(Tiếp theo: kỳ III - Từ nghị trường Vương quốc Bỉ đến thực tiễn xoa dịu nỗi đau da cam ở Việt Nam)
_thumb_720.jpg)
Bình luận